Utrata apetytu – przyczyny, diagnostyka i możliwe konsekwencje

Utrata apetytu to zmniejszenie lub brak potrzeby spożywania pokarmów, które może mieć charakter przejściowy, np. w infekcji, lub być objawem poważnych chorób ogólnoustrojowych. Długotrwałe ograniczenie podaży kalorii prowadzi do niedożywienia, odwodnienia i pogorszenia rokowania w wielu schorzeniach.

• Najczęściej towarzyszy infekcjom wirusowym i chorobom przewlekłym
• Może być objawem depresji lub choroby nowotworowej
• Występuje w przebiegu chorób wątroby i nerek
• Jest częstym działaniem niepożądanym chemioterapii i radioterapii
• Długotrwała utrata apetytu prowadzi do niedożywienia i osłabienia

Zobacz też: Nudności i wymioty – przyczyny, diagnostyka i postępowanie

Czy infekcje wirusowe są najczęstszą przyczyną utraty apetytu?

Utrata apetytu bardzo często towarzyszy infekcjom wirusowym i ma charakter przejściowy.

W odpowiedzi na zakażenie organizm uruchamia mechanizmy zapalne z udziałem cytokin, które wpływają na oś podwzgórze–przysadka i hamują łaknienie. Zjawisko to jest elementem reakcji obronnej, jednak przy dłuższym utrzymywaniu się objawów może prowadzić do osłabienia.

Zwykle wraz z ustąpieniem infekcji apetyt powraca samoistnie, o ile nie doszło do odwodnienia lub powikłań.

Czy nowotwory i depresja mogą powodować przewlekłą utratę apetytu?

Utrata apetytu może być jednym z pierwszych objawów choroby nowotworowej lub zaburzeń psychicznych, takich jak depresja.

W przebiegu nowotworów dochodzi do rozwoju zespołu kacheksji nowotworowej, w którym przewlekły stan zapalny i zmiany metaboliczne prowadzą do spadku masy ciała i zaniku łaknienia. Objaw ten istotnie pogarsza rokowanie.

Depresja wpływa na regulację neuroprzekaźników odpowiedzialnych za kontrolę łaknienia. U niektórych pacjentów obserwuje się wyraźne zmniejszenie spożycia pokarmów oraz spadek masy ciała.

Objawy wymagające pilnej diagnostyki obejmują:

• Niewyjaśnioną utratę masy ciała
• Osłabienie i przewlekłe zmęczenie
• Utrzymujący się brak łaknienia przez kilka tygodni

Czy choroby wątroby i nerek wpływają na apetyt?

Utrata apetytu często występuje w przebiegu przewlekłych chorób wątroby i nerek.

W chorobach wątroby zaburzenia metabolizmu oraz nagromadzenie toksyn mogą prowadzić do nudności i zmniejszenia łaknienia. W przewlekłej chorobie nerek toksyny mocznicowe wpływają na ośrodek głodu i sytości, powodując utrzymujące się ograniczenie spożycia pokarmów.

Nieleczony brak apetytu w tych schorzeniach sprzyja niedożywieniu i pogorszeniu ogólnego stanu zdrowia.

Czy leczenie onkologiczne i leki mogą wywoływać brak łaknienia?

Utrata apetytu jest częstym działaniem niepożądanym chemioterapii i radioterapii.

Mechanizm obejmuje podrażnienie błony śluzowej przewodu pokarmowego, zaburzenia smaku oraz nudności. Podobny efekt mogą wywoływać antybiotyki i silne leki przeciwbólowe, zwłaszcza opioidy.

Dodatkowo czynniki takie jak stres, alkohol i nikotyna wpływają na regulację apetytu. U osób starszych obserwuje się tzw. anoreksję wieku podeszłego, wynikającą z naturalnych zmian metabolicznych i hormonalnych.

W celu zapobiegania niedożywieniu stosuje się:

• Dietę wysokokaloryczną i bogatobiałkową
• Częste, małe posiłki
• Preparaty odżywcze typu nutridrinki

Q&A

Kiedy brak apetytu jest niepokojący?
Gdy utrzymuje się ponad kilka tygodni i towarzyszy mu utrata masy ciała.

Czy stres może powodować utratę apetytu?
Tak, wpływa na regulację hormonalną i może przejściowo hamować łaknienie.

Czy odwodnienie nasila brak apetytu?
Tak, dlatego odpowiednie nawodnienie jest kluczowe.

Czy utrata apetytu zawsze oznacza chorobę nowotworową?
Nie, jednak przewlekłe objawy wymagają wykluczenia poważnych przyczyn.

Źródła:

1. Fearon K et al. Cancer cachexia. Lancet.
2. World Health Organization. Malnutrition fact sheet.
3. NICE Guidelines. Depression in adults.
4. KDIGO Clinical Practice Guidelines for Chronic Kidney Disease.
5. EASL Clinical Practice Guidelines for liver diseases.