Probiotyki po antybiotyku – kiedy i jak je stosować, aby odbudować mikrobiotę?

Probiotyki po antybiotyku są jednym z najczęściej zalecanych sposobów ograniczania działań niepożądanych leczenia przeciwbakteryjnego, ponieważ antybiotykoterapia istotnie zaburza równowagę mikrobioty jelitowej. Prawidłowo dobrana suplementacja może zmniejszać ryzyko powikłań jelitowych i wspierać regenerację przewodu pokarmowego po zakończeniu leczenia.

• Antybiotyki wpływają nie tylko na bakterie chorobotwórcze, ale także na florę jelit
• Skuteczność probiotyków zależy od szczepu, czasu podania i długości suplementacji
• Badania kliniczne potwierdzają rolę probiotyków w zapobieganiu biegunce poantybiotykowej
• Nie każdy preparat probiotyczny działa w trakcie antybiotykoterapii

Zobacz też: Jak wspierać mikrobiom jelitowy poprzez codzienne nawyki i wybory?

Jak antybiotykoterapia wpływa na mikrobiotę jelitową?

Antybiotykoterapia prowadzi do istotnych zmian w składzie i różnorodności mikrobioty jelitowej, ponieważ leki przeciwbakteryjne nie działają wybiórczo wyłącznie na patogeny. W efekcie dochodzi do zmniejszenia liczby bakterii korzystnych oraz zaburzenia równowagi mikroorganizmów w jelicie.

Badania metagenomiczne wykazały, że nawet krótkotrwałe leczenie antybiotykiem może powodować długotrwałe zmiany w mikrobiocie, utrzymujące się tygodniami lub miesiącami po zakończeniu terapii. Zjawisko to sprzyja namnażaniu drobnoustrojów oportunistycznych oraz zaburzeniom funkcji bariery jelitowej.

Klinicznym następstwem tych zmian bywa biegunka poantybiotykowa, wzdęcia, bóle brzucha oraz obniżenie odporności miejscowej. Z tego względu coraz częściej podkreśla się znaczenie działań wspierających odbudowę mikrobioty już w trakcie leczenia.

Dlaczego probiotyki są zalecane po antybiotyku?

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza. Ich stosowanie po antybiotyku ma na celu przywrócenie równowagi mikrobiologicznej oraz ograniczenie kolonizacji jelit przez drobnoustroje potencjalnie chorobotwórcze.

W metaanalizach badań klinicznych wykazano, że suplementacja probiotykami istotnie zmniejsza ryzyko biegunki poantybiotykowej zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Efekt ten zależy jednak od konkretnego szczepu, dawki oraz momentu rozpoczęcia suplementacji.

Probiotyki wpływają także na funkcjonowanie układu odpornościowego jelit oraz produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które sprzyjają regeneracji nabłonka jelitowego. Z tego powodu ich rola nie ogranicza się wyłącznie do zapobiegania objawom ze strony przewodu pokarmowego.

Jakie szczepy probiotyczne mają potwierdzoną skuteczność?

Nie wszystkie probiotyki działają w ten sam sposób, a skuteczność suplementacji zależy od zastosowanego szczepu. W badaniach klinicznych najlepiej udokumentowane działanie wykazują probiotyki odporne na antybiotyki.

Do szczepów o potwierdzonej skuteczności należą:

• Lactobacillus rhamnosus GG, który wykazuje zdolność przetrwania w obecności wielu antybiotyków
• Saccharomyces boulardii, będący drożdżakiem niewrażliwym na antybiotyki
• Preparaty wieloszczepowe o odpowiednio wysokiej dawce

Badania randomizowane pokazują, że Saccharomyces boulardii zmniejsza ryzyko biegunki poantybiotykowej nawet o kilkadziesiąt procent. Lactobacillus rhamnosus GG natomiast wykazuje korzystny wpływ na skrócenie czasu trwania objawów jelitowych i stabilizację mikrobioty.

Kiedy rozpocząć suplementację i jak długo ją kontynuować?

Odstęp czasowy od antybiotyku ma kluczowe znaczenie dla skuteczności probiotyku. W przypadku szczepów bakteryjnych zaleca się przyjmowanie ich kilka godzin po dawce antybiotyku, aby ograniczyć ryzyko zniszczenia mikroorganizmów.

Suplementację można rozpocząć już w trakcie leczenia antybiotykiem i kontynuować po jego zakończeniu. Badania wskazują, że takie postępowanie jest skuteczniejsze niż stosowanie probiotyków dopiero po zakończeniu terapii.

Długość suplementacji powinna wynosić co najmniej 2–4 tygodnie po zakończeniu antybiotykoterapii. W przypadku długotrwałego lub wielokrotnego leczenia antybiotykami okres ten może być wydłużony, aby umożliwić pełniejszą odbudowę mikrobioty jelitowej.

Czy dieta ma znaczenie po antybiotyku?

Odbudowa mikrobioty jelitowej nie opiera się wyłącznie na suplementacji. Dieta odgrywa istotną rolę w tworzeniu warunków sprzyjających namnażaniu korzystnych bakterii.

W badaniach obserwacyjnych wykazano, że produkty fermentowane, takie jak kefir czy kiszonki, mogą wspierać różnorodność mikrobiologiczną jelit. Jednocześnie zaleca się dietę lekkostrawną, ograniczającą nadmiar cukrów prostych i tłuszczów nasyconych, które sprzyjają dysbiozie.

Połączenie probiotyków z odpowiednim sposobem żywienia zwiększa szansę na szybszą normalizację funkcji przewodu pokarmowego po antybiotyku.

Sekcja pytań i odpowiedzi

Czy każdy probiotyk nadaje się do stosowania po antybiotyku?
Nie, skuteczność zależy od konkretnego szczepu i jego odporności na działanie antybiotyku.

Czy probiotyki należy brać tylko po zakończeniu leczenia?
Nie, badania wskazują, że rozpoczęcie suplementacji w trakcie antybiotykoterapii jest korzystne.

Jak długo utrzymują się zaburzenia mikrobioty po antybiotyku?
Zmiany mogą utrzymywać się od kilku tygodni do kilku miesięcy, w zależności od rodzaju antybiotyku i stanu wyjściowego pacjenta.

Źródła

• Hempel S, et al. Probiotics for the prevention and treatment of antibiotic-associated diarrhea. JAMA.
• McFarland LV. Systematic review and meta-analysis of Saccharomyces boulardii in adult patients. World Journal of Gastroenterology.
• Ouwehand AC, et al. Probiotics: mechanisms and established effects. International Dairy Journal.