Nudności i wymioty – przyczyny, diagnostyka i postępowanie

Nudności i wymioty to objawy wynikające z pobudzenia ośrodka wymiotnego w pniu mózgu, najczęściej w odpowiedzi na zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. Mogą mieć charakter przemijający, jak w zatruciu pokarmowym, ale bywają także sygnałem poważnych chorób jamy brzusznej lub układu nerwowego.

• Najczęściej towarzyszą zatruciu pokarmowemu i nieżytowi żołądkowo-jelitowemu
• Występują fizjologicznie w pierwszym trymestrze ciąży
• Mogą być objawem chorób zapalnych trzustki i pęcherzyka żółciowego
• Często są działaniem niepożądanym leków
• Przewlekłe objawy wymagają diagnostyki laboratoryjnej i obrazowej

Zobacz też: Biegunka przewlekła – przyczyny, diagnostyka i leczenie

Czy zatrucie pokarmowe i nieżyt żołądkowo-jelitowy są najczęstszą przyczyną?

Nudności i wymioty najczęściej wynikają z zatrucia pokarmowego lub ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego o etiologii wirusowej.

W przebiegu zakażenia dochodzi do podrażnienia błony śluzowej żołądka i jelit, co aktywuje receptory nerwu błędnego oraz ośrodek wymiotny. Objawy pojawiają się nagle i często towarzyszą im biegunka, gorączka oraz osłabienie.

W większości przypadków leczenie jest objawowe i polega na odpowiednim nawodnieniu oraz kontroli gospodarki elektrolitowej.

Czy ciąża i refluks mogą powodować przewlekłe nudności?

Nudności i wymioty są częstym objawem wczesnej ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze.

Mechanizm wiąże się ze zmianami hormonalnymi, w tym wzrostem stężenia gonadotropiny kosmówkowej. Objawy zwykle ustępują samoistnie do końca pierwszego trymestru.

Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) może wywoływać uczucie nudności w wyniku cofania się treści żołądkowej do przełyku i podrażnienia receptorów czuciowych. W chorobie wrzodowej nudności mogą współistnieć z bólem w nadbrzuszu.

Czy zapalenie trzustki i pęcherzyka żółciowego stanowią zagrożenie?

Nudności i wymioty mogą być objawem ostrych chorób jamy brzusznej, takich jak zapalenie trzustki czy zapalenie pęcherzyka żółciowego.

Ostre zapalenie trzustki objawia się silnym bólem w nadbrzuszu promieniującym do pleców oraz uporczywymi wymiotami. Wymaga natychmiastowej hospitalizacji.

Zapalenie pęcherzyka żółciowego powoduje ból w prawym podżebrzu, nudności i często gorączkę. Objawy nasilają się po spożyciu tłustych posiłków.

Do objawów wymagających pilnej pomocy należą:

• Silny, narastający ból brzucha
• Wymioty z domieszką krwi
• Odwodnienie
• Zaburzenia świadomości

Czy leki, stres i inne czynniki mogą wywoływać nudności?

Nudności i wymioty mogą być działaniem niepożądanym leków, takich jak antybiotyki, opioidy czy niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).

Chemioterapia jest klasycznym przykładem terapii silnie pobudzającej ośrodek wymiotny. Choroba lokomocyjna wynika z niezgodności bodźców wzrokowych i przedsionkowych.

Czynniki psychogenne, takie jak stres i lęk, również mogą aktywować mechanizmy odpowiedzialne za nudności. W migrenie wymioty często towarzyszą silnemu bólowi głowy.

W postępowaniu wspomagającym stosuje się m.in.:

• Leczenie przeciwwymiotne dobrane do przyczyny
• Uzupełnianie elektrolitów
• Preparaty z imbiru o udokumentowanym działaniu przeciwwymiotnym

Q&A

Kiedy nudności wymagają pilnej konsultacji?
Gdy towarzyszy im silny ból brzucha, odwodnienie lub utrzymują się dłużej niż kilka dni.

Czy wymioty zawsze oznaczają zatrucie pokarmowe?
Nie, mogą mieć wiele przyczyn, w tym neurologiczne i metaboliczne.

Czy imbir jest skuteczny?
Badania wskazują, że może łagodzić łagodne nudności, zwłaszcza w ciąży i chorobie lokomocyjnej.

Czy odwodnienie jest groźne?
Tak, szczególnie u dzieci i osób starszych, dlatego ważne jest uzupełnianie płynów i elektrolitów.

Źródła:

1. Koch KL. Nausea and vomiting: pathophysiology and treatment. Gastroenterology.
2. American College of Gastroenterology Guidelines. Acute gastroenteritis.
3. NICE Guidelines. Nausea and vomiting in pregnancy.
4. Tenner S et al. Acute pancreatitis guidelines. American Journal of Gastroenterology.
5. World Health Organization. Diarrhoeal disease and dehydration management.