Nietolerancje pokarmowe – objawy, diagnostyka i postępowanie dietetyczne

Nietolerancje pokarmowe to nieimmunologiczne reakcje organizmu na określone składniki żywności, wynikające najczęściej z niedoboru enzymów lub zaburzeń wchłaniania. Objawy dotyczą głównie przewodu pokarmowego i obejmują wzdęcia, biegunki oraz bóle brzucha, nasilające się po spożyciu określonych produktów.

• Najczęstsze to nietolerancja laktozy i fruktozy
• Objawy wynikają z zaburzeń trawienia i fermentacji jelitowej
• Diagnostyka opiera się na teście wodorowo-oddechowym i diecie eliminacyjnej
• Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten wymaga wykluczenia celiakii
• Niewłaściwie prowadzone diety eliminacyjne mogą prowadzić do niedoborów

Zobacz też: Utrata apetytu – przyczyny, diagnostyka i możliwe konsekwencje

Czy nietolerancja laktozy jest najczęstszą postacią nietolerancji pokarmowych?

Nietolerancje pokarmowe najczęściej obejmują nietolerancję laktozy, wynikającą z niedoboru enzymu laktazy w jelicie cienkim.

Laktaza odpowiada za rozkład laktozy do glukozy i galaktozy. Jej niedobór powoduje, że niestrawiona laktoza ulega fermentacji bakteryjnej, prowadząc do produkcji gazów i powstawania objawów takich jak wzdęcia i biegunki.

Rozpoznanie opiera się na teście wodorowo-oddechowym, który wykrywa zwiększone stężenie wodoru w wydychanym powietrzu po spożyciu laktozy.

Czy nietolerancja fruktozy i dieta Low-FODMAP mają znaczenie kliniczne?

Nietolerancje pokarmowe obejmują również nietolerancję fruktozy, polegającą na zaburzeniu jej wchłaniania w jelicie cienkim.

Fruktoza, gdy nie zostanie wchłonięta, fermentuje w jelicie grubym, powodując wzdęcia, bóle brzucha i biegunki. W takich przypadkach skuteczna bywa dieta ograniczająca FODMAP, czyli fermentujące węglowodany krótkołańcuchowe.

Badania kliniczne wykazały, że dieta Low-FODMAP może zmniejszać objawy jelitowe, zwłaszcza u pacjentów z zespołem jelita drażliwego. Jednak jej stosowanie powinno być czasowe i kontrolowane przez specjalistę.

Czy nieceliakalna nadwrażliwość na gluten i nietolerancja histaminy są potwierdzone naukowo?

Nietolerancje pokarmowe mogą obejmować nieceliakalną nadwrażliwość na gluten (NCGS), rozpoznawaną po wykluczeniu celiakii i alergii na pszenicę.

Pacjenci zgłaszają objawy jelitowe oraz pozajelitowe po spożyciu glutenu, jednak mechanizm nie jest w pełni poznany. W diagnostyce kluczowe jest wykluczenie chorób autoimmunologicznych.

Nietolerancja histaminy wiąże się z obniżoną aktywnością enzymu DAO, odpowiedzialnego za jej rozkład. Nadmiar histaminy może powodować objawy ze strony przewodu pokarmowego oraz skóry.

Warto podkreślić, że oznaczanie przeciwciał IgG wobec pokarmów nie jest rekomendowaną metodą diagnostyczną w świetle aktualnych wytycznych.

Jak powinna wyglądać diagnostyka i dieta eliminacyjna?

Nietolerancje pokarmowe wymagają uporządkowanego postępowania diagnostycznego.

Podstawą jest dokładny wywiad żywieniowy oraz czasowa dieta eliminacyjna, po której następuje kontrolowana prowokacja pokarmowa. Test wodorowo-oddechowy jest przydatny w diagnostyce nietolerancji laktozy i fruktozy.

Badania genetyczne mogą wspierać diagnostykę w wybranych przypadkach, jednak nie zastępują oceny klinicznej.

Nieprawidłowo prowadzona eliminacja może prowadzić do:

• Niedoborów pokarmowych
• Niedożywienia
• Zaburzeń mikrobioty jelitowej

Q&A

Czy nietolerancje pokarmowe to to samo co alergie?
Nie. Nietolerancje nie mają podłoża immunologicznego IgE-zależnego.

Czy można samodzielnie rozpocząć dietę bezglutenową?
Nie zaleca się tego bez wcześniejszej diagnostyki w kierunku celiakii.

Czy testy IgG są wiarygodne?
Obecnie nie są uznawane za podstawę rozpoznania nietolerancji.

Czy objawy zawsze obejmują biegunkę?
Nie, mogą dominować wzdęcia i bóle brzucha.

Źródła:

1. Lomer MCE et al. Review article: lactose intolerance and malabsorption. Alimentary Pharmacology & Therapeutics.
2. Gibson PR et al. Evidence-based dietary management of IBS. Gastroenterology.
3. Catassi C et al. Non-celiac gluten sensitivity. Lancet Gastroenterology & Hepatology.
4. European Academy of Allergy and Clinical Immunology (EAACI) Position Paper.
5. World Gastroenterology Organisation Global Guidelines.