Niedoczynność tarczycy – objawy, diagnostyka i leczenie

Niedoczynność tarczycy to stan niedoboru hormonów tarczycy, prowadzący do spowolnienia procesów metabolicznych w całym organizmie. Najczęstszą przyczyną w krajach rozwiniętych jest choroba Hashimoto. Nieleczona może powodować powikłania sercowo-naczyniowe i zaburzenia metaboliczne.

• Wynika z niedoboru hormonów tarczycy regulujących metabolizm
• Najczęściej ma podłoże autoimmunologiczne
• Diagnostyka opiera się na oznaczeniu TSH, fT4 i fT3
• Leczeniem z wyboru jest lewotyroksyna
• Nieleczona może prowadzić do śpiączki tarczycowej

Zobacz też: Choroby cywilizacyjne XXI wieku – przyczyny, skutki i profilaktyka

Jak niedobór hormonów tarczycy wpływa na organizm?

Niedoczynność tarczycy prowadzi do zmniejszenia stężenia hormonów tarczycy, które odpowiadają za regulację metabolizmu, temperatury ciała oraz pracy układu sercowo-naczyniowego.

Hormony tarczycy oddziałują na niemal wszystkie tkanki organizmu. Ich niedobór skutkuje spowolnieniem przemiany materii, zmniejszeniem zużycia tlenu i obniżeniem produkcji energii komórkowej.

Klinicznie objawia się to m.in. zmęczeniem, przyrostem masy ciała, nietolerancją zimna oraz zaparciami. W bardziej zaawansowanych przypadkach może wystąpić bradykardia i pogorszenie funkcji serca.

Czy choroba Hashimoto jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy?

Niedoczynność tarczycy w krajach o odpowiedniej podaży jodu najczęściej jest następstwem choroby Hashimoto.

Jest to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, w którym układ odpornościowy stopniowo niszczy komórki gruczołu. Proces ten prowadzi do zmniejszenia produkcji hormonów i stopniowego narastania objawów.

Rzadziej przyczyną jest niedobór jodu, leczenie operacyjne tarczycy lub terapia jodem radioaktywnym.

Jak wygląda diagnostyka laboratoryjna?

Niedoczynność tarczycy rozpoznaje się na podstawie badań laboratoryjnych oceniających funkcję gruczołu.

Podstawowym markerem jest TSH, którego podwyższone stężenie świadczy o niedostatecznej produkcji hormonów przez tarczycę. W diagnostyce oznacza się również wolne frakcje hormonów – fT4 oraz fT3.

W postaci subklinicznej TSH jest podwyższone, przy prawidłowych wartościach fT4. Rozpoznanie powinno być zawsze interpretowane w kontekście objawów klinicznych.

Na czym polega leczenie i jakie są możliwe powikłania?

Niedoczynność tarczycy leczy się poprzez substytucję hormonalną.

Leczeniem z wyboru jest lewotyroksyna, syntetyczny odpowiednik tyroksyny. Dawka dobierana jest indywidualnie na podstawie masy ciała, wieku oraz wyników badań laboratoryjnych. Kontrola TSH pozwala ocenić skuteczność terapii.

Nieleczona niedoczynność może prowadzić do powikłań, takich jak:

• Niewydolność serca
• Zaburzenia lipidowe
• Ciężka hipotermia
• Śpiączka tarczycowa

Śpiączka tarczycowa jest stanem zagrożenia życia wymagającym natychmiastowego leczenia szpitalnego.

Q&A

Czy niedoczynność tarczycy powoduje przyrost masy ciała?
Tak, spowolnienie metabolizmu sprzyja zwiększeniu masy ciała i retencji wody.

Czy leczenie jest dożywotnie?
W większości przypadków, zwłaszcza w chorobie Hashimoto, terapia trwa całe życie.

Czy można odstawić lewotyroksynę po poprawie wyników?
Nie, normalizacja TSH wynika z leczenia, dlatego jego przerwanie prowadzi do nawrotu objawów.

Kiedy objawy są niebezpieczne?
Gdy pojawia się znaczne osłabienie, zaburzenia świadomości lub spadek temperatury ciała.

Źródła:

1. Jonklaas J et al. Guidelines for the treatment of hypothyroidism. Thyroid.
2. Taylor PN et al. Global epidemiology of hypothyroidism. Lancet Diabetes & Endocrinology.
3. American Thyroid Association Guidelines.
4. NICE Guidelines. Thyroid disease: assessment and management.
5. Garber JR et al. Clinical practice guidelines for hypothyroidism in adults. Endocrine Practice.