Insulinooporność – mechanizm, objawy i ryzyko rozwoju cukrzycy

Insulinooporność to stan zmniejszonej wrażliwości tkanek na działanie insuliny, prowadzący do zaburzeń gospodarki węglowodanowej i zwiększonego ryzyka cukrzycy typu 2. W początkowym okresie może przebiegać bezobjawowo, jednak sprzyja rozwojowi otyłości brzusznej, nadciśnienia i stłuszczenia wątroby.

• Polega na osłabionej reakcji komórek na insulinę
• Sprzyja hiperglikemii i rozwojowi cukrzycy typu 2
• Silnie związana z otyłością brzuszną
• Może współistnieć z PCOS i stłuszczeniem wątroby
• Podstawą leczenia jest dieta i aktywność fizyczna

Zobacz też: Cukrzyca typu 2 – przyczyny, objawy i powikłania metaboliczne

Jak insulinooporność wpływa na działanie insuliny i poziom glukozy?

Insulinooporność oznacza zmniejszoną odpowiedź komórek mięśniowych, wątrobowych i tłuszczowych na działanie insuliny.

Insulina odpowiada za transport glukozy do wnętrza komórek. Gdy jej działanie jest osłabione, trzustka zwiększa produkcję hormonu, aby utrzymać prawidłowy poziom glukozy. W dłuższej perspektywie prowadzi to do hiperinsulinemii, a następnie do hiperglikemii.

Z czasem wyczerpanie komórek β trzustki sprzyja rozwojowi cukrzycy typu 2.

Czy otyłość brzuszna jest kluczowym czynnikiem ryzyka?

Insulinooporność silnie koreluje z otyłością brzuszną, która sprzyja zaburzeniom metabolicznym.

Tkanka tłuszczowa trzewna wydziela cytokiny prozapalne i wolne kwasy tłuszczowe, które zaburzają szlaki sygnalizacyjne insuliny. Tzw. brzuch insulinowy jest potocznym określeniem zwiększonego obwodu talii związanego z nadmiarem tłuszczu trzewnego.

Insulinooporność często współistnieje z:

• Nadciśnieniem tętniczym
• Zaburzeniami lipidowymi
• Stłuszczeniem wątroby
• Zespołem policystycznych jajników (PCOS)

W PCOS zaburzenia insulinowe nasilają hiperandrogenizm i problemy z owulacją.

Jak rozpoznaje się insulinooporność?

Insulinooporność diagnozuje się na podstawie badań laboratoryjnych i oceny klinicznej.

Najczęściej stosowanym wskaźnikiem jest HOMA-IR, obliczany na podstawie stężenia glukozy i insuliny na czczo. Podwyższony wynik sugeruje zmniejszoną wrażliwość tkanek na insulinę.

U części pacjentów występuje hipoglikemia reaktywna, objawiająca się osłabieniem i drżeniem kilka godzin po posiłku. Czasem obserwuje się rogowacenie ciemne – ciemne przebarwienia skóry w okolicy szyi i pach.

Jak wygląda leczenie i czy można odwrócić insulinooporność?

Insulinooporność jest stanem odwracalnym, zwłaszcza we wczesnym etapie.

Podstawą terapii jest redukcja masy ciała oraz dieta o niskim indeksie glikemicznym, która stabilizuje poziom glukozy. Regularna aktywność fizyczna zwiększa wrażliwość mięśni na insulinę poprzez poprawę transportu glukozy.

W wybranych przypadkach stosuje się farmakoterapię, szczególnie gdy współistnieje cukrzyca typu 2 lub PCOS.

Do elementów profilaktyki należą:

• Kontrola masy ciała
• Regularna aktywność fizyczna
• Ograniczenie spożycia cukrów prostych
• Redukcja przewlekłego stresu

 

Q&A

Czy insulinooporność to już cukrzyca?
Nie, ale znacząco zwiększa ryzyko jej rozwoju.

Czy można ją wyleczyć bez leków?
W wielu przypadkach zmiana stylu życia jest wystarczająca.

Czy hipoglikemia reaktywna jest jej objawem?
Może występować u części pacjentów z zaburzeniami gospodarki insulinowej.

Jak często kontrolować badania?
Zależnie od zaleceń lekarza, zwykle co kilka miesięcy w okresie terapii.

Źródła:

1. DeFronzo RA et al. Pathogenesis of type 2 diabetes mellitus. Medical Clinics of North America.
2. American Diabetes Association. Standards of Medical Care in Diabetes.
3. Reaven GM. Insulin resistance and cardiovascular disease. Circulation.
4. International PCOS Guidelines.
5. World Health Organization. Obesity and metabolic disorders report.