Bóle brzucha – przyczyny, diagnostyka i kiedy wymagają pilnej pomocy

Bóle brzucha to jedna z najczęstszych dolegliwości zgłaszanych w praktyce lekarskiej, obejmująca szerokie spektrum przyczyn – od łagodnych zaburzeń czynnościowych po stany wymagające natychmiastowej interwencji chirurgicznej. Charakter, lokalizacja i dynamika bólu mają kluczowe znaczenie diagnostyczne.

• Najczęściej wynikają z zatrucia pokarmowego lub infekcji przewodu pokarmowego
• Ostry, narastający ból może wskazywać na zapalenie wyrostka robaczkowego
• Ból w nadbrzuszu bywa związany z chorobą wrzodową
• Dolegliwości w prawym podżebrzu mogą sugerować zapalenie pęcherzyka żółciowego
• U kobiet w wieku rozrodczym należy wykluczyć ciążę pozamaciczną

Zobacz też: Probiotyki po antybiotyku – kiedy i jak je stosować, aby odbudować mikrobiotę?

Czy zatrucie pokarmowe jest najczęstszą przyczyną bólów brzucha?

Bóle brzucha bardzo często są wynikiem zatrucia pokarmowego, najczęściej wywołanego przez infekcje wirusowe przewodu pokarmowego.

W przebiegu zakażeń dochodzi do stanu zapalnego błony śluzowej żołądka i jelit, co powoduje skurczowe bóle, nudności i biegunkę. Objawy pojawiają się zwykle nagle i ustępują w ciągu kilku dni. Mechanizm bólu wiąże się z podrażnieniem receptorów trzewnych oraz zwiększoną perystaltyką jelit.

W większości przypadków leczenie ma charakter objawowy i obejmuje nawodnienie oraz dietę lekkostrawną.

Czy choroba wrzodowa powoduje przewlekłe bóle w nadbrzuszu?

Bóle brzucha w nadbrzuszu mogą być związane z chorobą wrzodową, obejmującą wrzód żołądka lub wrzód dwunastnicy.

Choroba wrzodowa rozwija się na skutek uszkodzenia błony śluzowej przez kwas solny i pepsynę, często w związku z zakażeniem Helicobacter pylori lub stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Ból ma charakter piekący lub gniotący i może nasilać się po posiłku albo na czczo, w zależności od lokalizacji owrzodzenia.

W przypadku powikłań, takich jak perforacja wrzodu, ból staje się nagły i bardzo silny, co wymaga pilnej hospitalizacji.

Kiedy ból może oznaczać zapalenie wyrostka robaczkowego lub pęcherzyka żółciowego?

Bóle brzucha o ostrym, narastającym charakterze mogą wskazywać na zapalenie wyrostka robaczkowego lub zapalenie pęcherzyka żółciowego.

W zapaleniu wyrostka robaczkowego ból początkowo lokalizuje się w okolicy pępka, a następnie przemieszcza się do prawego dołu biodrowego. Towarzyszyć mu mogą nudności i stan podgorączkowy. Opóźnienie leczenia zwiększa ryzyko perforacji.

Zapalenie pęcherzyka żółciowego objawia się bólem w prawym podżebrzu, często promieniującym do pleców lub prawego barku. Dolegliwości nasilają się po spożyciu tłustego posiłku.

Objawy wymagające pilnej konsultacji obejmują:

• Silny, narastający ból
• Wymioty i gorączkę
• Objawy otrzewnowe
• Spadek ciśnienia tętniczego

Czy zespół jelita drażliwego i czynniki hormonalne mogą powodować nawracające bóle?

Bóle brzucha mogą mieć charakter przewlekły i czynnościowy, jak w przypadku zespołu jelita drażliwego (IBS).

IBS jest zaburzeniem osi jelitowo-mózgowej, w którym dochodzi do nadwrażliwości trzewnej i zaburzeń motoryki jelit. Ból często ustępuje po wypróżnieniu i współistnieje ze zmianą rytmu wypróżnień. Stres odgrywa istotną rolę w nasilaniu objawów.

U kobiet bóle menstruacyjne mogą powodować cykliczne dolegliwości w podbrzuszu. W diagnostyce różnicowej zawsze należy wykluczyć ciążę pozamaciczną, która stanowi stan zagrożenia życia i objawia się silnym bólem jednostronnym oraz krwawieniem z dróg rodnych.

W łagodniejszych przypadkach pomocne mogą być:

• Leki rozkurczowe
• Preparaty z mięty
• Napary z rumianku

Q&A

Czy każdy ból brzucha wymaga wizyty u lekarza?
Nie, jednak silny, nagły lub narastający ból powinien być pilnie oceniony.

Jak rozpoznać zapalenie wyrostka?
Charakterystyczne jest przemieszczanie się bólu do prawego dołu biodrowego oraz narastające dolegliwości.

Czy stres może powodować bóle brzucha?
Tak, szczególnie w przebiegu zespołu jelita drażliwego.

Kiedy podejrzewać ciążę pozamaciczną?
Gdy występuje jednostronny ból podbrzusza i nieregularne krwawienie u kobiety w wieku rozrodczym.

Źródła:

1. Talley NJ et al. Functional gastrointestinal disorders. Gastroenterology.
2. World Gastroenterology Organisation Guidelines. Peptic ulcer disease.
3. Di Saverio S et al. Diagnosis and treatment of acute appendicitis. World Journal of Emergency Surgery.
4. Tokyo Guidelines for the management of acute cholecystitis.
5. NICE Guidelines. Ectopic pregnancy and miscarriage.