Biegunka przewlekła – przyczyny, diagnostyka i leczenie

Biegunka przewlekła to oddawanie luźnych lub wodnistych stolców utrzymujące się dłużej niż 4 tygodnie. Objaw ten może mieć charakter czynnościowy, jak w zespole jelita drażliwego, ale bywa również manifestacją chorób zapalnych jelit, zaburzeń wchłaniania lub nowotworów przewodu pokarmowego.

• Najczęstsze przyczyny to IBS oraz nieswoiste zapalenia jelit
• Celiakia i nietolerancja laktozy prowadzą do zaburzeń wchłaniania
• Przewlekłe infekcje mogą utrzymywać się mimo ustąpienia ostrej fazy
• Zaburzenia hormonalne, w tym nadczynność tarczycy, przyspieszają pasaż jelitowy
• Diagnostyka obejmuje badania laboratoryjne i endoskopowe

Zobacz też: Zgaga – przyczyny, objawy i skuteczne leczenie

Czy zespół jelita drażliwego i nieswoiste zapalenia jelit są najczęstszą przyczyną?

Biegunka przewlekła najczęściej jest związana z zespołem jelita drażliwego (IBS) lub nieswoistymi zapaleniami jelit (NZJ).

IBS jest zaburzeniem czynnościowym osi jelitowo-mózgowej, w którym dochodzi do nadwrażliwości trzewnej i przyspieszonego pasażu jelitowego. Biegunce często towarzyszy ból brzucha ustępujący po wypróżnieniu.

Nieswoiste zapalenia jelit obejmują chorobę Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Są to przewlekłe choroby zapalne o podłożu immunologicznym, prowadzące do uszkodzenia błony śluzowej jelit. Objawom mogą towarzyszyć utrata masy ciała, niedokrwistość oraz obecność krwi w stolcu.

Czy celiakia i nietolerancja laktozy powodują przewlekłe luźne stolce?

Biegunka przewlekła może być wynikiem zaburzeń trawienia i wchłaniania, takich jak celiakia oraz nietolerancja laktozy.

Celiakia jest autoimmunologiczną chorobą wywoływaną przez gluten, prowadzącą do zaniku kosmków jelitowych i upośledzenia wchłaniania składników odżywczych. Objawy obejmują przewlekłą biegunkę, wzdęcia i niedobory witamin.

Nietolerancja laktozy wynika z niedoboru enzymu laktazy. Niestrawiona laktoza ulega fermentacji bakteryjnej, powodując wodnistą biegunkę i wzdęcia.

W diagnostyce istotne znaczenie mają badania serologiczne w kierunku celiakii oraz testy oddechowe w przypadku podejrzenia nietolerancji laktozy.

Czy infekcje i zaburzenia hormonalne mogą utrzymywać objawy przez wiele tygodni?

Biegunka przewlekła może utrzymywać się po przebytych infekcjach przewodu pokarmowego lub wynikać z zaburzeń hormonalnych.

Niektóre zakażenia, takie jak infekcja wywołana przez Giardia lamblia, mogą prowadzić do przedłużających się objawów jelitowych. Długotrwałe stosowanie antybiotyków zaburza mikrobiotę jelitową i sprzyja przewlekłym dolegliwościom.

Nadczynność tarczycy przyspiesza metabolizm i pasaż jelitowy, co może powodować utrzymującą się biegunkę.

Do czynników nasilających objawy należą także:

• Nadużywanie leków przeczyszczających
• Spożywanie alkoholu
• Niewydolność trzustki prowadząca do biegunki tłuszczowej

Kiedy podejrzewać raka okrężnicy i jakie badania wykonać?

Biegunka przewlekła u osób po 50. roku życia lub z dodatnim wywiadem rodzinnym wymaga wykluczenia raka okrężnicy.

Objawy alarmujące obejmują utratę masy ciała, niedokrwistość i obecność krwi w stolcu. Diagnostyka opiera się na kolonoskopii z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego.

W ocenie stanu zapalnego pomocne jest oznaczenie kalprotektyny w kale. Badania laboratoryjne powinny obejmować również ocenę elektrolitów, aby wykryć zaburzenia wynikające z utraty płynów.

Q&A

Kiedy biegunka jest uznawana za przewlekłą?
Gdy utrzymuje się dłużej niż 4 tygodnie.

Czy każda biegunka wymaga kolonoskopii?
Nie, jednak w przypadku objawów alarmujących badanie jest konieczne.

Czy stres może powodować przewlekłą biegunkę?
Tak, szczególnie w przebiegu zespołu jelita drażliwego.

Jakie badanie wykrywa stan zapalny jelit?
Oznaczenie kalprotektyny w kale pomaga różnicować przyczyny zapalne i czynnościowe.

Źródła:

1. Ford AC et al. Irritable bowel syndrome. Lancet.
2. Torres J et al. Crohn’s disease and ulcerative colitis. Lancet.
3. Lebwohl B et al. Celiac disease. New England Journal of Medicine.
4. World Gastroenterology Organisation Global Guidelines.
5. NICE Guidelines. Colorectal cancer recognition and referral.